.NET ve ASP.NET Uygulamaları Geliştirmek
• .NET uygulamaları geliştirmek için nelere ihtiyacınız var?
• .NET Framework nedir? ve nasıl yüklenir?
• .NET Framework sürümleri arasındaki farklılıklar
• IIS’ı bilgisayarınıza yüklemek
• ASP ve ASP.NET birlikte çalışır mı?
• Basit bir asp.net uygulaması
• ASP.NET sayfası geliştirmenin yöntemleri
• Bir ASP.NET sayfasının yapısı
• .NET de kullanılan programlama dilleri
• ASP.NET sayfasında bulunan temel yapıların açıklanması?
Herkese merhaba. Bu bölümde .NET teknolojilerine ilişkin yazılarla karşınızda olacağım.
Ağırlıklı olarak ASP.NET uygulamaları üzerinde duracağım, bunun yanında .NET ile birlikte gelen diğer teknolojilerde bu köşede işleyeceğim.
Microsoft’un geliştirdiği .NET, içinde pek çok yeni teknolojiyi barındırmaktadır.
Her bir teknoloji kendi başına uzmanlık gerektirir.
Pek çoğunuz .NET hakkında bir şeyler okumuşsunuzdur. Bazılarınızın ise hiçbir fikri olmayabilir. .NET, ASP.NET ile ilgili internette pek çok kaynak bulunmaktadır. Bu kaynakların maalesef çok azı (kayda değer) Türkçe sitelerdir. Yinede diğer teknolojilere bakıldığında her zamankinden çok daha fazla Türkçe kaynak bulmak mümkün .NET üzerine. Özellikle çıkan kitap sayısı, ASP nin ilk çıktığı dönemkilere oranla daha fazla.
Bu yazımdaki derste, en baştan bir ASP.NET uygulaması geliştireceğiz. Amacım, bu konuda daha önceden hiç uygulama geliştirmemiş olanlar ile, bunu deneyip de başarılı olamamış olan kitleye hitap etmektir. Ancak orta düzeyde bir kullanıcı iseniz belki sizinde öğreneceğiniz kritik kavramlar olabilir.
İlerki aylarda işleyeceğim Teorik bilgilere geçmeden önce .NET de bir ASP.NET uygulaması (sayfası) nasıl geliştirilir ve çalıştırılır bunu görelim.
Daha sonraki aylardaki yazılarımda ASP.NET ve .NET ait diğer kavramları daha yakından inceleriz.
Nelere ihtiyaç var ?
Öncelikle .NET i çalıştırabilecek uygun bir işletim sistemine ihtiyacınız var. Her ne kadar microsoft, .NET in windows98, windowsNT gibi işletim sistemlerinde bazı service pack lerle çalışabileceğini söylesede, bunun sağlıklı olacağından pek emin değilim.
Ancak her zaman söylediğim gibi, .NET teknolojilerini veya ASP.NET i öğrenmek gibi bir işe kalkışıyorsanız en azından bir windows2000 veya XP Professional gibi bir işletim sistemine sahip olmanızı öneririm. .NET’in (framwork’ünün) kurulabileceği işletim sistemleri aşağıda anlatacağım Framework sürümlerine göre değişmektedir. Bunu web sitesi adresinden görebilirsiniz.
İkinci gereksiniminiz .NET in altyapısını oluşturan .NET Framework programıdır.
Bu Framework (altyapı, çatı), .NET’e ait , “ASP.NET”, “VB.NET”, “web servisleri” gibi teknolojileri çalıştırmanıza, kullanabilmenize olanak sağlayan altyapıyı bilgisayarınıza kurar.
Bu program, Microsoft’un sitesinde bedava olarak mevcuttur.
.NET Framework’unu http://msdn.microsoft.com/netframework/downloads/howtoget.asp adresinden indirebilirsiniz.
Bu adreste Framework’un iki sürümü sunuluyor. Birinci sürüm sadece programın kendisini ihtiva eden “Microsoft .NET Framework Redistributable” dir.
İkincisi ise programla beraber yardımcı dokümanları da beraberinde sunan “.NET Framework SDK” dır .
“Redistributable” sürümü, yaklaşık 30MB olup makul bir boyuttadır.
SDK sürümü ise 270 MB a yakındır. Eğer herhangi bir şekilde (CD veya başka bir kaynaktan) elde edebiliyorsanız, yardımcı dokümanları ihtiva eden SDK sürümünü kurmanızı öneririm. Bu önerimin nedeni , SDK sürümünün, her ne kadar İngilizce olsa da, yardımcı pek çok doküman ve örnek sunan bir içeriği sağlamasıdır.
Ancak eğer bu imkânınız yoksa “Redistributable” sürümünü de kurabilirsiniz.
Çalışma açısında aralarında hiçbir fark yoktur. İkisi de .NET Framework’ünü bilgisayarınıza kurar. Diğer bir ifade ile bilgisayarınızı(sunucunuzu) .NET teknolojilerini kullanabilir hale getirir.
Burada küçük bir not: Frameworkü indirmek için verdiğim adreslerde 1.0, 1.1 gibi birtakım versiyonlarla karşılaşabilirsiniz. Bunların ne demek oldukları ile kafanızı karıştırmayın. Siz sadece 1.0 versiyonunu yükleyin yeterli.( diğer versiyon olan 1.1 bu yazının yazıldığı tarihte henüz beta aşamasında idi)
Son olarak Internet Information Server’a ihtiyacınız var. Bunun için endişelenmenize gerek yok. Bu program zaten windows ile birlikte gelmekte. Eğer Windows unuzu kurarken bu komponenet i işaretlememişseniz, kurulum bunu doğrudan bilgisayarınıza yüklemez. Yapmanız gereken, windows CD iniz bulup bu sayının asp bölümünde açıkladığım IIS kurulumunu yapmaktır,
Bilgisayarınızı (sunucunuzu) .NET li yapmak
IIS işini hallettikten sonra Sıra geldi, bilgisayarımızı veya sunucumuzu .NET ailesinin bir üyesi yapmaya. Bunun için yukarıda da bahsettiğim .NET Framework programını bilgisayarınıza kurmalısınız. Bu çok zor bir işlem değil. Yapmanız gereken programın setup ını çalıştırmak ve birkaç soruya cevap vermek. Karşınıza çıkacak sorulara vereceğiniz cevaplar, NET Frameworkünün temel çalışmasını etkilemez. Kurulumun en son aşamasında aşağıdaki gibi bir mesaj almalısınız;
Bu mesajı aldıysanız, artık sizde .NET ailesinin bir üyesisiniz. Tebrikler.
Burada ufak bir konuda da sizi bilgilendireyim: Microsoft un XP den sonra çıkaracağı işletim sistemleri doğal olarak .NET olarak gelecek. Diğer bir ifade ile şimdi yaptığımız gibi ayrı bir Framework programı yüklemeye gerek kalmayacak. Bu işletim sistemlerinin ilk Ürünü Windows.NET 2003 siz bu yazıyı okuduğunuz sırada, çıkmış olacak.
İlk Uygulamamız: “Her şey Yolunda” (mı?)
Yukarıda belirttiğim temel şartlar sağlandıktan sonra bakalım her şey yolundamı. Bunun için ASP.NET de bir uygulama geliştireceğiz ve bu uygulama çalışırsa her şey tamam demektir, bir yerde hata yapmamışız anlamına gelir. Bundan sonraki adımları sadece takip edin, neleri? Nedenleri ve nasılları daha sonra göreceğiz.
Başlamadan önce şunu belirtmeliyim .NET deki ASP.NET, VB.NET gibi herhangi bir teknolojiye ait herhangi bir uygulamayı basit bir text editörü ile gerçekleştirebilirsiniz. Bu .NET in bütünü için geçerlidir. Bizde bu uygulamamız notpad i kullanacağız.
Notpad imizi açalım ve aşağıdaki kodları yazalım:
dosyamızı bilgisayarda C nin altında “inetpub” klasörünün içinde “wwwroot” klasörü içine “deneme.aspx” ismi ve uzantısı ile kayıt edin.
Burada asp.net sayfalarının çalışma mantığı aynen asp de olduğu gibidir. Konuyla ilgili daha detaylı bilgi için ASP bölümüne bakmanızı öneririm. Kayıt ederken birkaç noktaya dikkat etmeliyiz, birinci si dosya uzantımızın aspx olması (asp) değil, ikincisi ise bir zorunluluk olmamakla birlikte, karakter kodlamamızın UTF-8 seçilmesidir. Bunun için save as… seçeneği tıklandıktan sonra encoding seçeneği UTF-8 olarak tıklanmalıdır:
Bu seçenek Türkçe ve diğer bütün dillerin karakterlerinin (çince bile) kullanılmasına ve kayıt edilmesine imkan tanır.
Sıra geldi sayfamızı çalıştırmaya, bunun için aynen asp de olduğu gibi (bakınız asp bölümü) sayfanın sanal url adresini browser’a girmeliyiz:
eğer yukarıdaki yazıyı görebiliyorsanız, mesajdan da anlaşılacağı gibi her şey yolunda demektir. Artık .NET ve ASP.NET uygulamalarını bilgisayarınızda geliştirebilirsiniz.