ASP.NET 2.0
Bu yazımda ASP.NET 2.0 ve Visual Web Developer 2005 Express ile bir web uygulaması nasıl geliştirilir en baştan anlatacağım.
Microsoft’un .NET teknolojisi masa üstü, web, mobil uygulamaların geliştirilmesinde yeni ufuklar açmıştır.
ASP.NET, .NET’in web yazılım geliştirme teknolojisidir.
ASP.NET sayesinde web uygulamaları eskiye oranla çok daha hızlı, hatasız ve etkin olarak geliştirilmeye başlandı. Aynı şekilde masa üstü ve mobil yazılımlar da.
Böylece karmaşık uygulamalar bile kısa sürede geliştirilebilir oldu.
Uygulama geliştirmek sorunlu bir alan olmaktan çıkıp keyifli hale geldi.
Geçtiğimiz aylarda .NET’in 2. versiyon teknolojileri Microsoft tarafından duyuruldu.
Tahmin edeceğiniz gibi 2.0 versiyonu pek çok yeni özellik ve kavramla geldi.
Tabi bu yenilik ve özelliklerin bir tek amacı var: daha güçlü, güvenli ve performanslı uygulamaları çok daha kolay, hatasız ve hızlı bir şekilde geliştirmek.
2.0 versiyonu ile birlikte hobi amaçlı ve/veya başlangıç seviyesindeki yazılımcılar için ücretsiz yazılım geliştirme araçları da kullanıma sunuldu.
Örneğin ASP.NET 2.0’ı “Visual Web Developer 2005 Express” editöründe geliştirebilirsiniz.
Böylece çok daha geniş bir kitle yazılım -uygulama- geliştirme araçlarına erişebildi.
Bu editörler kullanım kolaylığı, görselliği ve kolay ulaşılabilir olmasıyla gerçekten de çok kullanışlılar.
Gerekli Araç ve Alt Yapı
Bir ASP.NET 2.0 uygulaması geliştirmek için ihtiyacınız olan tek alt yapı .NET 2.0 framework’üdür.
Eğer bu Framework bilgisayarınızda yüklü değilse http://msdn.microsoft.com/netframework/downloads/updates/default.aspx
Adresinden indirip rahatlıkla bilgisayarınıza kurabilirsiniz. Kurulumdan sonra .NET 2 uygulamalarını geliştirebilirsiniz.
Ancak iş bu kadarla bitmiyor, bu aşamada uygulamalarınızı çalıştırmaya yarayacak alt yapı hazır ama iki kritik nokta var.
Bunlardan birincisi uygulamayı geliştirmek, ikincisi bu uygulamayı test etmektir.
İşte bunlar için bir tek araç yeterli : Visual Web Developer 2005 Express.
Bu editör olmadan da başka yöntemler var ama ben burada onlara deyinmeyeceğim.
Şimdi yapmamız gereken Visual Web Developer 2005 Express editörünü temin etmek. Bu editörü Microsoft’un sitesinden indirebilirisiniz:
http://msdn.microsoft.com/vstudio/express/vwd/default.aspx
Buradan download (yaklaşık 450 MB) ettiğiniz iso veya img formatında bir dosya. Bunu “nero” gibi bir CD oluşturma aracı ile CD ye kaydetmelisiniz.
Veya sayfada verilen diğer önerileri de yapabilirsiniz.
http://msdn.microsoft.com/vstudio/express/support/install/
Şimdi yapmanız gereken oluşturduğunuz CD’den Visual Web Developer 2005 Express’i bilgisayarınıza kurmak.
Bu işlem bilgisayarınızın gücüne göre bir zaman alacaktır.
Ancak Visual Web Developer 2005 Express’in kurulumundan önce bir kurulumu yapmanızı tavsiye ediyorum: SQL Server 2005 Express.
Bu ürün de .NET 2 ile birlikte duyurulmuş SQL server veritabanı programının en son versiyonudur. SQL Server 2005 Express yüklemek bir zorunluluk olmamakla birlikte gerektiğinde geliştireceğiniz uygulamalar veritabanı kullanabilir yapıda olacaktır.
Bu programı http://msdn.microsoft.com/vstudio/express/sql/ adresinden indirip kurabilirsiniz.
Unutmayın öncelikle SQL Server 2005 Express daha sonra Visual Web Developer 2005 Express’i kurmalısınız. Her iki programda internetten indirmek için oldukça büyük dosya boyutunda ;ama ADSL bağlantınız varsa bu yarım günden az sürer.
Her iki programı kurduktan sonra artık ASP.NET 2 uygulamaları geliştirmeye hazırsınız demektir.
Neler gerektiğini kurulum sırasına göre özetleyeyim:
• .NET 2.0 Framework
• SQL Server 2005 Express Edition
• Visual Web Developer 2005 Express Edition
Bütün bunlar kurulduktan sonra Visual Web Developer 2005 Express editörümüzü çalıştıralım.
Visual Web Developer 2005 Express ile Çalışmak
Editör ilk açıldığında görüntüsü aşağıdaki gibidir:
Şimdi yapmamız gereken yeni bir web sitesi oluşturmak.
Bunun için editörün “File” menüsüne gidip “New web site…” a tıklıyoruz.
Bu bize bir web sitesi için gerekli ortamları oluşturacak.
Ancak bunun için çıkan pencerede bazı seçimler yapmak durumundayız:
Bu editörde web sitesi dışında yukarıda seçenekleri sunulan web servisleri gibi uygulamaları da geliştirebilirsiniz. Ancak bizim amacımız bir web sitesi geliştirmek, bunun için “ASP.NET web site” ı işaretlemeliyiz.
Daha sonra bu sitenin ismini belirtip yerel olarak nerede saklanacağını bildirmeliyiz. Örneğimizde sitenin ismi “mobillife_deneme”, saklandığı yer C:\dokumanlar\mobillife\haziran_2006\ dır.
Daha sonra çalışmamızı açmak istediğimizde bu yol tanımını takip etmeliyiz.
En son olarak da uygulamamızı hangi programlama dili ile geliştireceğimizi belirtmeliyiz.
.NET’in en güzel özelliklerinden biri birden fazla programla dili ile çalışmamıza imkân tanımasıdır.
Bu programlama dillerinin sayısı oldukça fazladır.
Ancak Visual Web Developer (VWD) 2005 Express editöründe sadece Visual c# ve Visual basic’e imkân tanınır.
Örneklerimizde biz Visual Basic .net ‘ i kullanacağız, onun için bu seçeneği tercih ediyorum.
Evet, bütün bu seçimleri yaptıktan sonra “OK” butonuna tıklıyoruz.
Sonuçta editör projemiz için gerekli ortamı oluşturuyor. Editörümüzde sağ tarafta
bulunan “Solution Explorer” sekmesine tıkladığımızda
ihtiyaç duyabileceğimiz dosya ve klasörlerin otomatik olarak eklendiğini göreceksiniz.
Eğer ASP.NET ile bir web sitesi geliştiriyorsanız uzantısı .aspx olan bir dosyaya ve bir web.config dosyasına mutlaka ihtiyacınız olacaktır.
VWD 2005 Express bunu bildiği için en baştan otomatik olarak ekliyor.
Bundan sonra ekleyeceğiniz elemanlar tamamıyla sizin seçiminize kalmış.
Dilerseniz editörün eklediklerini silip yeni baştan ekleyebilirsiniz.
Şimdi bir de dosyalarımızın fiziksel konumuna bakalım. Hatırlayacağınız gibi bu siteyi bilgisayarımızda C:\dokumanlar\mobillife\haziran_2006\mobillife_deneme adresinde oluşturduk:
Dosyalarımız fiziksel olarak konumlanmış.
ASP.NET 2.0 Sayfası ve Görünümler
VWD 2005 Express editörümüzde ilk projemizi oluşturduk şimdi sıra geldi ilk sayfamızı oluşturup ilk uygulamamızı çalıştırmaya.
Yukarıda gördüğünüz gibi VWD 2005 Express bizim için bir aspx sayfası eklemiş ancak biz onun yerine yeni bir taneyi yeni bir isimle ekleyeceğiz.
aspx uzantılı dosyalar ASP.NET web sayfalarını temsil ederler, aynen html uzantılı web sayfaları gibi ancak bunlar aspx’e özel ifadeleri barındıran sayfalardır. Sayfamızı eklemek için “Solution Explorer” da uygulama dizinine sağ tıklayıp “Add New Item…” ı seçmeliyiz.
Karşınıza aşağıdaki pencere çıkacak:
Bu pencerede projenize ekleyebileceğiniz elemanlar gözüküyor.
Örneğin HTML uzantılı bir sayfa bir CSS veya XML dosyası gibi.
Bizim istediğimiz bir ASP.NET web sayfası eklemek.
Aslında ASP.NET web sayfası demek aslında bir Web Form demektir. Bir web form ASP.NET sayfasında bulunabilecek sunucu elemanlarını barındıran form yapısıdır.
Burada “Web Forms” seçeneğini seçtikten sonra “Name” kısmına “index.aspx” yazın. Daha sonra “Add” butonuna tıklayın.
VWD 2005 Express index.aspx isimli sayfayı projemize ekleyecektir. Şimdi ana pencereye bakarsak
index.aspx sayfamızın yapısını görürüz.
Bu yapıyı VWD 2005 Express bizim için oluşturmuştur.
Sayfanın editörde iki türlü görünümü vardır. İlki “Source” denilen yukarıdaki görünümdür.
Burada kontrol elemanları bildirimsel olarak diğer bir ifade ile metin olarak ilave edilir.
Aynı şekilde bu görünümde kodlarımızı yazmamıza imkân tanıyan script bölümü de bulunur.
“Design” yani dizayn görünümünde ise arabirim tamamıyla görseldir. Sol taraftaki “Toolbar” dan kontrollerimizi sürükle bırakla görsel olarak ekleyebilir ve özelliklerine görsel olarak müdahale edebiliriz.
“Design” den “Source” görünümüne alt taraftaki sekmeler aracılığı ile geçebiliriz.
Örneğin “Design” sekmesine tıklayalım ve dizayn görünüşüne geçelim. Daha sonra sol taraftaki “Toolbox” sekmesini tıklayıp “Label” kontrolünü sayfaya sürükleyip bırakalım. Bunun sonucunda dizayn penceresindeki Label görünümü aşağıdaki şekilde olacaktır:
Label’ın “source” yani bildirimsel görünümü de
şeklinde olacaktır.
İlk Web Uygulamamız
Buraya kadar VWD 2005 Express’de bir sayfanın nasıl ekleneceğini, sayfalarla kaç şekilde çalışılabileceğini, bir kontrolün nasıl ekleneceğini gördük.
Sıra geldi çalışan bir uygulama geliştirmeye.
Bu uygulamamızda bir butona bastığımızda sayfaya bir şeyler yazılacak.
Bunun ASP.NET 2.0 da nasıl yapılacağını göreceğiz. Bunun için yukarıdaki sayfamızdaki “Label” elemanının hemen altına, sol taraftan (Toolbox) bir buton alıp ekleyin.
Daha sonra butonun üzerine gelip iki kere tıklayın.
Bildirimsel görünümde sayfanın script tagları arasına aşağıdaki ifadeler eklenecek:
Botton1_Click ifadesi (yordamı) butona tıklandığında yapılacak işlemleri belirtir.
Biz buraya aşağıdaki ifadeyi yazalım:
Protected Sub Button1_Click(ByVal sender As Object, ByVal e As System.EventArgs)
Label1.Text = "Merhaba ASP.NET 2.0"
End Sub
Bunun anlamı sayfamızdaki Label’in metin özelliğine butona basıldığı zaman "Merhaba ASP.NET 2.0" mesajının yazdırılmasıdır.
Şimdi kodlarımızı test edelim. Yapmamız gereken sayfayı çalıştırmak.
Bunun birkaç yöntemi var; ilki Ctrl tuşuyla birlikte F5’e basmak, ikincisi yukarıdaki Toolbar’dan “Start Debugging” butonunu tıklamak.
Sayfamızı çalıştırmadan önce test edeceğimiz sayfamızın başlangıç sayfası olup olmadığından emin olmalıyız.
Bunun için index.aspx sayfamıza “solution Explorer” dan sağ tıklayıp “Set As Start Page” i tıklamalıyız.
Şimdi artık Crtl+F5 yapıp sayfamızın browser’ımıza yüklenmesini bekleyebiliriz.
Bu işlem ilk çalıştırma için biraz zaman alacaktır. Ancak sonunda sayfamız yüklenecektir.
Butona bastığımızda mesajımız sayfaya yazılacaktır.
Böylece ASP.NET 2.0 da basit anlamda bir uygulama geliştirdiniz. Gördüğünüz gibi son derece kolay.
Gelecek ay görüşmek üzere.